Kentsel Dönüşümde Yıkımdan Sonraki Süreç

Yıkımdan sonra kat mülkiyetine konu yapının hukukî akıbeti ne olacaktır?

Yıkımdan Sonra Kat Mülkiyeti Kapsamındaki Yapının Hukuki Akıbeti

  1. Yapı yıkıldığında, o yapıya ait kat mülkiyeti sicilindeki sayfalar kapatılır.
  2. Ardından, söz konusu taşınmaz (arsa) için tapu sicilinde yeni bir sayfa açılır.
  3. Bağımsız bölümlere ilişkin mülkiyet hakları, her bölümün arsa payı oranında bu yeni tapu sayfasına kaydedilir.
  4. Bağımsız bölümler üzerindeki diğer aynî haklar (irtifak, intifa, sükna gibi) da eksiksiz biçimde yeni sayfaya aktarılır.

Örnek:
Diyelim ki kat mülkiyeti bulunan yapıda “3” numaralı bağımsız bölümün arsa payı 1/100 ve üzerinde intifa hakkı var. Yapı yıkıldıktan sonra, bu bölümün maliki, arsa payı oranı olan 1/100 payla tapu kütüğünde tescil edilir; intifa hakkı ise bu pay üzerinden aynen devam eder.


Yıkımdan Sonra Ortaya Çıkabilecek Hak Kayıpları

Yapının yıkılmasıyla fiziki bütünlüğünün sona ermesi, bu bütünlüğe bağlı olarak doğan hakların da kaybedilme riskini beraberinde getirir. Özellikle kat mülkiyetine tabi yapılarda, bağımsız bölümlere ait arsa paylarının gerçeği tam olarak yansıtmaması durumunda, yıkım sonrası arsa paylarının düzeltilmesi önemli ölçüde güçleşir.

Arsa payları doğru şekilde düzeltilmediği takdirde, maliklerin hak kaybı yaşaması kaçınılmazdır. Bunun sebebi, yapının yıkılmasının ardından kat mülkiyeti sicilinde mevcut olan arsa paylarının, doğrudan yapının üzerinde bulunduğu araziye ait tapu sicilinde açılan yeni sayfaya eksiksiz aktarılmasıdır. Böylece, gerçekte daha yüksek arsa payına sahip olan bir bağımsız bölüm maliki, sicilde düşük bir pay ile kayıtlı kalacağından, arazide sahip olduğu pay da azalacaktır.


Yıkımdan sonra meydana gelebilecek hak kayıplarını önlemek amacıyla yıkımdan önce dikkat edilmesi ve yapılması gerekenler nelerdir?


Yıkımdan Önce Hak Kayıplarını Önlemek İçin Dikkat Edilmesi Gerekenler

Yapının yıkımından sonra ortaya çıkabilecek hak kayıplarını önlemek amacıyla, öncelikle kat mülkiyetine tabi yapılarda kat mülkiyeti sicilinin titizlikle incelenmesi gerekir. Kat Mülkiyeti Kanunu’nun 2007 yılında yapılan değişikliği öncesinde (m.3/f.2), arsa payları yalnızca bağımsız bölümün yüzölçümüne göre belirlenmekteydi. Ancak 2007’de yürürlüğe giren düzenleme ile arsa paylarının, bağımsız bölümün büyüklüğü ve konumu gibi kriterlere göre belirlenen değerleriyle orantılı olması zorunlu hale geldi.

Bu nedenle, 2007 öncesinde kurulmuş kat mülkiyeti veya kat irtifaklarında arsa paylarının gerçeği yansıtmaması söz konusu olabilir. Bu durumda bağımsız bölüm maliklerinin, arsa paylarının yeniden düzenlenmesi için dava açma hakları bulunmaktadır. Arsa payları düzeltilmediğinde ise hak kayıpları kaçınılmaz hale gelir.

Somut Örnek:
Beş katlı bir binada, 10 numaralı daire 90 m² ve deniz manzaralı, 3 numaralı daire ise 110 m² olup deniz manzarası yoktur. Eğer kat mülkiyeti 2007 öncesi kurulmuşsa, 3 numaralı dairenin arsa payı, 10 numaralıdan fazla gösterilmiş olabilir. Böyle bir durumda 10 numaralı dairenin maliki, arsa payının düzeltilmesi davası açmalıdır. Yargıtay da benzer davalarda arsa payının düzeltilmesini onaylayan kararlar vermiştir (Yargıtay 18. Hukuk Dairesi, E.2015/12068, K.2015/18897, T.22.12.2015).

Kanun ayrıca, yıkım sonrası arazi için açılacak tapu sayfasına arsa payları tescil edilirken, bu payların önceki vasfına göre değerleme yapılmasını öngörür (Kat Mülkiyeti Kanunu m.6/f.1).

Eğer yıkıma konu yapıda kat mülkiyeti veya kat irtifakı kurulmamışsa ve arsa birden fazla malike ait ise, yapıyı inşa eden malik muhdesatın tespiti davası açmalıdır. Aksi halde, yapıyı inşa eden malikin hak kaybı söz konusu olabilir. Kat mülkiyeti veya kat irtifakına konu olmayan yapılar, bulunduğu arazinin muhdesatı olarak kabul edilir ve muhdesatın kime ait olduğunun tespiti için dava açılması gerekir.

Yargıtay kararlarında da kentsel dönüşüm gibi durumlarda muhdesatın tespiti davasının açılabileceği kabul edilmektedir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi birçok kararında şu ifadelere yer vermiştir:
“Öğreti ve Yargıtay uygulamalarında, taşınmaz hakkında derdest ortaklığın giderilmesi davasının, kentsel dönüşüm uygulamasının veya kamulaştırma işleminin bulunması gibi istisnai durumlarda muhdesatın tespiti davasının açılmasında güncel hukuki yararın bulunduğu kabul edilmektedir.”
(E.2014/21913, K.2016/5865, T.31.03.2016 ve diğerleri).


Yıkımdan Sonra Yapı ve Bağımsız Bölümler Üzerindeki Mülkiyet ve Sınırlı Ayni Hakların Durumu

Yapının yıkılması sonucu fiziki bütünlüğü sona erse bile, yapı üzerindeki aynî haklar etkilenmez ve devam eder. Yapıya bağlı mülkiyet hakları, yıkılan yapının üzerinde bulunduğu arsa üzerinde varlığını sürdürür. Aynı şekilde, yapıya ilişkin sınırlı aynî haklar da arsa üzerinde geçerliliğini korur.

Örneğin, yapının mülkiyeti iki kişiye ait ve yapı üzerinde ipotek tesis edilmişse; yıkım sonrasında da bu kişiler arsa üzerinde mülkiyet haklarını muhafaza eder ve ipotek hakkı da aynı şekilde arsa üzerinde geçerliliğini devam ettirir.


Yıkımdan Sonra Yapı veya Bağımsız Bölümler Üzerindeki Şahsi Hakların Akıbeti

Yapı üzerindeki şahsi haklar, doğrudan yapıya ilişkin oldukları için, yapının yıkılması halinde bu hakların kullanılması mümkün olmaz. Böylece, bu hakların dayandığı sözleşmedeki kullandırma borcu, sonraki ifa imkânsızlığı sebebiyle sona erer.

Örneğin, yapının bağımsız bölümlerinden biri kira sözleşmesine konuysa, yapı yıkıldığında kiracının bağımsız bölümü kullanması imkânsız hale gelir. Bu durumda kira sözleşmesindeki kullandırma borcu, Türk Borçlar Kanunu’nun 136. maddesi uyarınca ifa imkânsızlığı nedeniyle sona erer. Benzer şekilde, yapının bir bölümüne reklam alınmışsa ve yapı yıkılırsa, artık yapının kullanılması mümkün olmayacağından reklam sözleşmesindeki kullandırma borcu da sona erer.

Yargıtay da benzer bir durumda, kentsel dönüşüm sürecinde kiracının tahliye edilmesi halinde ifa imkânsızlığının gündeme geldiği sonucuna varmıştır. Yargıtay kararında şu ifadelere yer verilmiştir:

“6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 136. maddesine göre; borcun ifası, borçlunun sorumlu tutulamayacağı nedenlerle imkânsızlaşırsa borç sona erer. Bu davada, kira sözleşmesine konu işyerinin bulunduğu binanın tehlike arz ederek yıkılması gerektiği ve bu durumun kira akdinden sonra ortaya çıktığı kabul edilmiştir. Kiralayanın bu durumdan dolayı kusuru bulunmamaktadır. Sözleşme sonrası ortaya çıkan imkânsızlık borçlunun kusuruna dayanmazsa, borçlu borcundan kurtulur. Ayrıca kiralayanın kiralananı sözleşmede amaçlanan kullanıma elverişli durumda bulundurma yükümlülüğü, sorumluluğu olmayan sebeplerle imkânsız hale gelmiş olup, davacının depozito alacağı dışındaki taleplerinin reddi gerekir.”
(Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, E.2014/12535, K.2015/8879, T.22.10.2015)


Yıkımdan Sonra Yapı veya Bağımsız Bölümler Üzerinde Şerh Edilen Nispi Hakların Durumu

Şahsi hakların şerh edilmesi, tapu kütüğüne yapılan kayıtlarla bu hakların ileri sürülebileceği çevrenin genişletilmesini sağlar. Hangi hakların şerh edilebileceği Türk Medeni Kanunu’nda açıkça düzenlenmiştir. Yapı veya bağımsız bölümleri üzerindeki şahsi haklar tapu kütüğünde şerh edilmişse, yıkımdan sonra bu şerhler, tapu kütüğünde açılan yeni sayfaya da aktarılır.

Eğer yıkılan yapının bulunduğu arazi üzerinde yeniden bina inşa edilip kat mülkiyeti kurulursa, mevcut şerhler yeni kat mülkiyeti kütüğüne de tescil edilir. Ancak burada önemli olan husus, bina yıkılıp yeni yapı yapılmadan önce şerhe konu şahsi hakların kullanılması genellikle mümkün olmayacaktır.

Bu husus, tapu kütüğünde yer alan diğer şerhler için de geçerlidir. Örneğin, Yargıtay bir kararında, yapının yıkılmasından sonra aile konutu şerhinin yıkım nedeniyle terkin edilemeyeceği sonucuna varmıştır. Kararda şu ifadelere yer verilmiştir:

“Kanunun açık hükmü gereği, yalnızca binanın yıkılmış olması, aile konutu şerhinin kaldırılması için yeterli değildir. Dosyada, yıkım dışında şerhin kaldırılmasını gerektiren başka bir sebep bulunmadığından, şerhin kaldırılması yerinde olmayıp hükmün bozulmasını gerektirir.”
(Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E.2015/4664, K.2015/5506, T.24.03.2015)


 

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir