⚖️ Yargıcın Reddedilmesi Mümkün müdür?
Yargı bağımsızlığı ilkesinin tamamlayıcı unsurlarından biri de, yargılamanın tarafsız bir hâkim önünde yürütülmesi zorunluluğudur. Bu doğrultuda, hukukumuzda yargıcın yasaklılığı dışında, belirli hâllerde yargıcın reddi de mümkündür.
🟥 I. Yasaklılık ve Red Kurumlarının Ayrımı
📌 Yasaklılık:
- Mutlak bir engel halidir.
- Yasada açıkça belirtilmiş olup (örneğin, hâkimin taraflardan biriyle akraba olması, davada daha önce tanık veya bilirkişi olarak görev almış olması gibi), bu durumda yargıcın davaya bakması kesin olarak yasaktır.
- Hâkim bu durumda resen (kendiliğinden) davadan çekilmek zorundadır.
📌 Red:
- Tarafsızlıktan şüphe duyulması hâlinde gündeme gelir.
- Belirli bir olay veya ilişki nedeniyle, yargıcın objektif biçimde karar veremeyeceği yönünde makul şüphe doğması gerekir.
- Bu durumda, ilgili tarafın başvurusu üzerine hâkimin reddi talep edilebilir.
🟨 II. Yargıcın Reddine İlişkin Hukuki Dayanak: HMK m. 36 ve CMK m. 24
- Medeni yargı bakımından HMK m. 36, ceza yargısı bakımından ise CMK m. 24 yargıcın reddine imkân tanımaktadır.
- Bu hükümler, yargıcın tarafsızlığını zedeleyebilecek durumları genel bir çerçeveyle tanımlar; çünkü her somut olasılığın yasada tek tek sayılması mümkün değildir.
CMK m. 24: “Hâkimin, davaya bakmasına engel olan sebepler dışında, tarafsızlığını şüpheye düşürecek önemli sebeplerin varlığı hâlinde, reddi istenebilir.”
🟦 III. Red Talebinde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
- Somut Olgu Göstermesi Gerekir:
- Tarafsızlık şüphesinin yalnızca soyut bir değerlendirmeye değil, belirli bir olay veya davranışa dayanması gerekir.
- Bu şüphe, makul ve objektif ölçütlerle değerlendirilmeli, salt subjektif algıya dayanmamalıdır.
- Mahkeme Reddi Mümkün Değildir:
- Yargıçlar bireysel olarak reddedilebilir; bir mahkeme topluca reddedilemez.
- Ancak bir mahkemede görevli tüm yargıçlar için ayrı ayrı red nedenleri varsa, bu takdirde tamamının reddi gündeme gelebilir. Yine de bu durumda dahi “mahkemenin reddi” değil, “mahkemeyi oluşturan tüm yargıçların reddi” söz konusudur.
- Kurul Halindeki Mahkemelerde:
- Red istemi yalnızca belirli bir yargıç veya yargıçlar için ileri sürülebilir.
- Heyetin tamamına yönelen soyut bir güvensizlik, ret nedeni sayılamaz.
📚 Yargıtay’ın Yaklaşımı
Yargıtay içtihatlarında da red kurumunun kötüye kullanılmasını önlemek adına şu kriterlere vurgu yapılmaktadır:
- Tarafsızlık şüphesi somut olgulara dayanmalıdır.
- Davayı uzatma amacı taşıyan keyfî red talepleri kabul edilmemektedir.
- Her olayda, tarafsızlık şüphesine yol açan nedenlerin özenle ortaya konulması gereklidir.
✅ Sonuç
Yargıcın reddi, yargılamanın adil ve tarafsız şekilde yürütülmesini temin eden önemli bir güvencedir. Ancak bu müessese:
- Mutlak engel oluşturan yasaklılık hâllerinden farklıdır,
- Yalnızca somut ve ciddi şüpheler varsa kullanılabilir,
- Mahkemelerin değil, yargıçların bireysel olarak reddini kapsar.
Bu nedenle ret talepleri, keyfî değil, usule ve olguya dayalı olarak ileri sürülmelidir.
⚖️ Yargıcın Reddi Nedenleri Nelerdir?
Yargıcın reddi, yargılamanın bağımsız ve tarafsız yürütülmesi ilkesinin güvencesi olan önemli bir usul kurumudur. Türk hukukunda, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 24. maddesi ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 36. maddesi çerçevesinde düzenlenen bu müessese, iki temel nedene dayalı olarak işletilebilir.
🟥 I. Yasaklılık Nedenlerinin Varlığı (CMK m. 24/1-a)
Yargıcın reddi sebeplerinin ilk grubunu, hâkimin görev yapmasını kesin olarak engelleyen yasaklılık halleri oluşturur.
- Yasaklılık, yargıcın davaya bakamayacağı durumları açıkça tanımlar.
- Hâkim kendiliğinden çekilmemişse, taraflar bu hâkimin reddini talep edebilir.
- Bu düzenleme, yasaklılık hâllerinde bile yargıcın görevine devam etme olasılığına karşı bir güvence mekanizması olarak işler.
✅ Yasaklılık hallerine örnekler:
- Hâkimin davanın tarafı olması,
- Taraflardan biriyle evli veya akraba olması,
- Aynı davada daha önce tanık, bilirkişi veya savcı olarak görev yapmış olması,
- Üst dereceli bir mahkemede davanın esasına ilişkin karar vermiş olması.
Bu hallerde yargıcın görev yapması kesin olarak yasaktır ve bu nedenle red talebi haklıdır.
🟨 II. Tarafsızlığı Şüpheye Düşüren Nedenlerin Varlığı (CMK m. 24/1-b)
İkinci neden grubu, hâkimin somut olayda tarafsız kalamayacağı yönünde objektif bir şüphe oluşmasıdır. Bu hâlde red mümkündür.
- Bu nedenler genel bir çerçevede düzenlenmiştir; çünkü her ihtimali yasa metninde tek tek belirtmek mümkün değildir.
- Önemli olan, hâkimin belirli bir davranışı, tutumu ya da önceki ilişkileri nedeniyle, taraflarda makul bir şüphe doğurmasıdır.
- Her olay kendi içinde değerlendirilir; bir olayda tarafsızlık şüphesi doğurmayan bir durum, başka bir olayda haklı ret nedeni olabilir.
📌 Tarafsızlık şüphesi doğurabilecek örnek hâller:
- Hâkimin taraflardan biriyle sosyal ilişki içinde olması,
- Dava konusu olayla ilgili kamuoyuna açıklama yapmış olması,
- Önceden davanın taraflarından biriyle hukuki veya mali ihtilaf yaşamış olması,
- Davada taraflardan birine alenen yakınlık ya da düşmanlık göstermesi,
- Yargılama sırasında bir tarafa karşı önyargılı davranışlarda bulunması.
Bu tür nedenlerin bulunması hâlinde, somutlaştırılabilir ve ispatlanabilir olması koşuluyla hâkimin reddi mümkündür.
🟦 III. Her Somut Olayda Ayrı Değerlendirme Zorunluluğu
- Yasa, tarafsızlığı şüpheye düşüren nedenleri tek tek saymak yerine, genel bir ilke getirmiştir:
“Tarafsızlığından şüphe edilen yargıç reddedilebilir.”
- Çünkü aynı neden, bir olayda tarafsızlığı zedeleyici olabilirken, başka bir olayda bu sonucu doğurmayabilir.
- Bu sebeple her red talebi, somut olayın koşullarına göre yargısal denetime tabidir.
✅ Sonuç
Yargıcın reddi, hem mutlak (yasaklılık) hem de nispi (tarafsızlık şüphesi) nedenlere dayanabilir. Bu iki grup neden:
- Yasaklılık hâlinde, yargıcın görev yapması kesin olarak yasaktır ve tarafların red talebiyle görevden el çektirilmesi mümkündür.
- Tarafsızlıktan şüphe hâlinde ise, şüphenin somut ve makul olması koşuluyla red talebi gündeme gelir.
Bu güvenceler, adil yargılanma hakkının ve hukuki dinlenilme ilkesinin doğal bir sonucudur.
⚖️ Yargıcın Reddi Kim Tarafından ve Ne Zamana Kadar İstenebilir?
Yargıcın reddi kurumu, tarafsız ve adil yargılama hakkının güvence altına alınmasını sağlayan temel usul güvencelerindendir. Ceza Muhakemesi Kanunu’na göre bu hakkın kim tarafından ve hangi süreler içinde kullanılabileceği ayrı başlıklar hâlinde düzenlenmiştir.
🧑⚖️ I. Kimler Yargıcın Reddi Talebinde Bulunabilir?
Yeni düzenlemeye göre (CMK m. 25), yargıcın reddini talep etme hakkı sadece taraflara değil, aynı zamanda bazı yargı süjesine de tanınmıştır. Ret talebinde bulunabilecek kişiler şunlardır:
- Cumhuriyet savcısı
- Şüpheli veya sanık
- Katılan (müdahil)
- Bu kişilerin müdafii veya vekilleri (avukatları)
Dolayısıyla hem kamu hem de özel taraflar adına, yargılamanın tarafı olan herkes bu talepte bulunabilir.
⏳ II. Yargıcın Reddi Talebi Ne Zamana Kadar İleri Sürülebilir?
Ret talebinde bulunma süresi, dayandığı nedene göre ikiye ayrılır:
🟥 A. Yasaklılık Nedenine Dayanan Ret (CMK m. 24/1-a)
- Zaman sınırlaması yoktur.
- Yasaklılık, yargıcın tarafsızlığını hukuken imkânsız kılan haller olduğundan, bu nedenlere dayalı bir ret talebi, yargılama sona erinceye kadar her zaman yapılabilir.
- Bu mutlaklık, yargının sakatlanmaması adına kamu düzenine ilişkin bir güvencedir.
🔍 Örnek: Yargıç, davanın tarafıyla akraba olduğuna dair bilgi yargılamanın son haftasında öğrenilmişse, bu hâl ret için geçerli ve geç başvuru yapılması mümkün olacaktır.
🟨 B. Tarafsızlığı Şüpheye Düşüren Nedenlere Dayalı Ret (CMK m. 24/1-b, 25/1 ve son fıkra)
Bu nedenlere dayalı ret taleplerinde, belirli süre sınırları getirilmiştir. Bu sınırlar, yargılama makamına ve inceleme türüne göre farklılık gösterir:
1. İlk Derece Mahkemesi Aşamasında:
- Ret talebi, sanığın sorgusuna başlanmadan önce yapılmalıdır (CMK m. 25/1).
- Bu kural, duruşmanın başlangıcında tarafsızlık şüphesine ilişkin sorunların çözülerek, yargılamanın ilerleyen aşamalarında zaman kaybının önlenmesi amacıyla öngörülmüştür.
2. İstinaf ve Temyiz Aşamasında:
- Duruşmalı inceleme varsa: Ret talebi, bölge adliye mahkemelerinde ya da Yargıtay’da rapor üyelere açıklanıncaya kadar ileri sürülebilir.
- Duruşmasız inceleme varsa: Ret talebi, inceleme başlamadan önce yapılmalıdır (CMK m. 25/1).
🕒 C. Sonradan Ortaya Çıkan Ret Nedenlerinde Süre (CMK m. 25/son)
Bazı durumlarda ret nedeni, yargılamanın ilerleyen aşamalarında ortaya çıkabilir. Örneğin:
- Hâkimin duruşmada taraflı davranış sergilemesi,
- Yeni bir bilginin öğrenilmesi (örneğin hâkimin davanın taraflarından biriyle husumet yaşadığına dair yeni bir delil)
Bu durumda yasa, taraflara öğrenme anından itibaren 7 gün içinde ret talebinde bulunma hakkı tanımaktadır. Bu sürede kullanılmayan hak düşer.
✅ Sonuç
| Ret Nedeni | Talep Edebilecek Kişiler | Süre Sınırı |
|---|---|---|
| Yasaklılık (CMK m. 24/1-a) | Savcı, sanık, müdafi, katılan, vekil | Yargılama bitene kadar her zaman |
| Tarafsızlık şüphesi (CMK m. 24/1-b) | Savcı, sanık, müdafi, katılan, vekil | İlk derece: sorgu başlamadan önce |
| İstinaf/temyiz: rapor açıklanma/inceleme öncesi | ||
| Sonradan doğan ret nedeni | Yukarıdakiler | Öğrenmeden itibaren 7 gün içinde |
Bu hükümler, hem yargılamanın güvenilirliğini hem de tarafların adil yargılanma hakkını korumaya yöneliktir.
⚖️ Yargıcın Reddi İsteminin Yöntemi
Yargıcın reddi müessesesi, yargılamada tarafsızlık ve objektiflik ilkelerinin güvencesidir. Bu kuruma başvuru yalnızca maddi bir gerekçeye dayanılarak ve usulüne uygun bir biçimde yapılabilir. Ceza Muhakemesi Kanunu’nda (CMK) reddin şekli, içeriği ve incelenme usulü ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir (CMK m. 26).
📝 I. Ret İstemi Nasıl Yapılır?
Yasa koyucu, ret isteminde bulunmanın iki yolunu öngörmüştür:
- Dilekçe ile Başvuru:
- Ret isteyen taraf, yargıcın bağlı bulunduğu mahkemeye hitaben yazılı bir dilekçe sunar.
- Bu dilekçede, reddin dayandığı bütün nedenler açıkça ve tek seferde belirtilmelidir.
- Zabıt Katibine Beyanda Bulunma:
- Alternatif olarak taraf, ret talebini zabıt katibine sözlü olarak beyan edebilir.
- Zabıt katibi bu beyanı tutanağa geçirerek kayıt altına alır.
🛑 Bu iki usulden biriyle yapılmayan veya şekle aykırı olan ret talepleri dikkate alınmaz.
📌 II. Ret Talebinin İçeriği Nasıl Olmalıdır?
CMK m. 26/1’e göre, ret talebinde bulunan kişi şu hususları eksiksiz olarak ortaya koymakla yükümlüdür:
- Tüm ret nedenlerini tek seferde belirtmek
- Ret gerekçelerini olgulara ve delillere dayandırmak
- Yargıcın neden tarafsız kalamayacağını ispatlamak
📚 Kanun koyucu, “inandırıcı bir şekilde ortaya koymak” gibi sübjektif bir ölçü yerine, olgular ve delillere dayalı objektif ispat yükümlülüğünü getirmiştir. Bu yaklaşım, ceza muhakemesinde istisnai bir şekilde taraflara sınırlı da olsa ispat yükü yükleyen düzenlemelerden biridir.
📎 III. Yargıcın Beyanda Bulunma Yükümlülüğü
Ret talebi mahkemeye ulaştığında, söz konusu yargıca bu taleple ilgili olarak yazılı beyanda bulunması için süre verilir (CMK m. 26/son). Yargıç:
- Hakkındaki ret gerekçelerine ilişkin yazılı görüşünü sunmak zorundadır.
- Bu görüş, ret talebinin değerlendirilmesinde esas alınan belgelerden biridir.
🧑⚖️ IV. Ret Talebini Kim İnceler?
- Ret istemi, reddi istenen hâkim veya üye katılmaksızın oluşturulacak bir heyet tarafından incelenir.
- Eğer heyet bu şekilde oluşturulamazsa, en yakın ağır ceza mahkemesi ret talebini değerlendirir.
📌 Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 09.07.1984 tarihli kararında da bu usul teyit edilmiştir (E. 1-250, K. 267):
“Ret dilekçesinde ileri sürülenler hâkimin tarafsızlığından kuşkuya düşebilecek nedenlerdir ve kanıt da gösterilmiştir… Ret isteminde bulunduktan sonra duruşma gününe kadar uzun bir süre olup bu süre içinde incelenerek bir karara bağlanması doğaldır…”
✅ Sonuç
Yargıcın reddi, hem biçim hem de içerik bakımından sıkı usule bağlıdır. Ret isteminin:
| Unsur | Açıklama |
|---|---|
| Yöntem | Dilekçe ile başvuru veya zabıt katibine sözlü beyan |
| İçerik | Tüm nedenlerin açıkça belirtilmesi, olgular ve delillerle ispat |
| Yargıcın yükümlülüğü | Yazılı görüş bildirme zorunluluğu |
| İnceleme mercii | Ret talebine, reddedilen hâkim katılmaksızın karar verilir; heyet oluşturulamazsa en yakın ACM karar verir |
| Amaç | Yargılamanın tarafsızlık ilkesine uygun biçimde sürdürülmesini sağlamak |
⚖️ Yargıcın Reddi Konusunda Hangi Organ Karar Verir?
📌 Genel İlke
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 27. maddesine göre, bir yargıcın reddi talebi, esas olarak reddi istenen yargıcın görev yaptığı mahkeme tarafından karara bağlanır. Bu kural, hem ilk derece mahkemeleri hem de üst dereceli yargı mercileri için geçerlidir.
🔹 CMK m. 27/1: “Ret talebi, reddi istenen hâkimin görev yaptığı mahkeme tarafından karara bağlanır. Ret talebinin görüşülmesinde, reddi istenen hâkim oy kullanamaz.”
👨⚖️ Karar Veren Organın Belirlenmesi
1. Tek hâkimli mahkemelerde:
- Ret istemine, o mahkemede görevli başka bir hâkim yoksa, en yakın ağır ceza mahkemesi karar verir (CMK m. 27/2).
- Örneğin, Sulh Ceza Hâkimliği gibi tek hâkimli yapılarda bu durum sıkça gündeme gelir.
2. Heyet halinde çalışan mahkemelerde:
- Ret talebine, reddi istenen üye oylamaya katılmaksızın, diğer üyeler tarafından karar verilir.
- Eğer ret edilen yargıç sayısı nedeniyle mahkeme toplanamaz hale gelirse, karar en yakın aynı derecedeki mahkeme tarafından verilir.
🛑 Reddedilen yargıcın veya üyelerin ret talebinin görüşülmesinde yer alması hukuka aykırıdır. Bu tür bir durum, hukuka aykırı yargı faaliyeti sonucunu doğurabilir.
📚 Yargıtay Uygulaması
Yargıtay, ret talebini değerlendiren merciin oluşumuna özellikle dikkat etmektedir. Aksi durumda usule aykırı kurulmuş bir yargı mercii kararı bozulma nedeni sayılabilir. Örnek:
🔸 Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 09.07.1984 tarihli kararında (E. 1-250, K. 267):
“İki üye hakkındaki ret istemi onlar katılmaksızın oluşturulacak bir heyetçe, bu şekilde de heyet oluşturulmazsa, en yakın ağır ceza mahkemesince incelenip karar verilmelidir.”
🧩 Uygulamada Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar
| Durum | Ret Kararını Veren Organ |
|---|---|
| Tek hâkimli mahkeme (örneğin SCM) | En yakın ağır ceza mahkemesi |
| Heyetli mahkemede 1 üye reddedilmişse | Diğer üyeler (reddedilen katılamaz) |
| Heyetin çoğu reddedilmişse | Aynı dereceli en yakın başka mahkeme |
| Yargıtay / BAM’da üyeler reddedilmişse | Aynı kural geçerli: kurul yeter sayısı aranır |
✅ Sonuç
Yargıcın reddi istemi, hem şekli hem de esas yönüyle usule sıkı bağlı bir mekanizmadır. Bu kapsamda:
- Karar verme yetkisi öncelikle ilgili mahkeme heyetinde,
- İstisnai durumlarda ise başka bir mahkemeye geçer.
Bu yapı, hem mahkemelerin tarafsızlığını güvence altına almakta, hem de usul ekonomisi ilkesini gözetmektedir.
⚖️ CMK’NIN YARGICIN REDDİ KONUSUNDA KURDUĞU SİSTEM
Ceza Muhakemesi Kanunu, bir yargıcın tarafsızlığına gölge düşüren durumlarda onun reddine imkân tanımakta ve bu süreci ayrıntılı şekilde düzenlemektedir. Bu düzenlemeler, hem adaletin tarafsız yürütülmesini güvence altına almak hem de yargılamanın suistimal edilmesini önlemek amacına yöneliktir.
📌 Genel Kural (CMK m. 27)
Yargıcın reddine ilişkin istemler, reddi istenen hâkimin görev yaptığı mahkeme tarafından karara bağlanır.
Ancak reddedilen yargıcın bu karara katılması yasaktır.
🔍 Sistematik Olarak Ret Talebine Karar Verecek Organlar
CMK m. 27 ve 28 hükümlerine göre farklı ihtimaller aşağıda ayrı ayrı değerlendirilmiştir:
1. Reddi istenen bir Sulh Ceza Hâkimi ise:
- Asliye Ceza Mahkemesi yargıcın reddi hakkında karar verir.
2. Reddi istenen bir Asliye Ceza Hâkimi (tek hâkim) ise:
- Aynı yargı çevresinde bulunan Ağır Ceza Mahkemesi karar verir.
3. Reddi istenen bir toplu mahkeme hâkimi ise:
- Eğer reddedilen hâkim dışarıda bırakıldığında mahkeme toplanabiliyorsa (yedek üyelerle veya kalan üyelerle), aynı mahkeme karar verir.
- Toplanamıyorsa:
- Reddi istenen Asliye Ceza Hâkimi ise, görevli olan Ağır Ceza Mahkemesi karar verir.
- Reddi istenen Ağır Ceza Hâkimi ise:
- Birden çok daire varsa: İzleyen numaralı daire karar verir.
(Son numaralı daire ise, 1 numaralı daire karar verir.) - Tek daire varsa: En yakın Ağır Ceza Mahkemesi karar verir.
- Birden çok daire varsa: İzleyen numaralı daire karar verir.
📌 Bu sistem, ret taleplerinin kısa sürede ve etkili biçimde sonuçlandırılmasını hedefleyen pratik ve hiyerarşik bir çözüm düzenidir.
4. Reddi istenen bir Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) Ceza Dairesi üyesi veya başkanı ise:
- Ret istemi, reddedilen üye veya başkan katılmaksızın, bağlı oldukları dairenin diğer üyeleri tarafından değerlendirilir.
- Dairenin toplanmasını imkânsız kılacak toplu ret istemleri dinlenmez. (CMK m. 28/son)
5. Reddi istenen Yargıtay üyesi veya üyeleri ise:
- Bu hâllerde ret istemlerinin değerlendirilmesi, Yargıtay’ın iç örgüt yapısına ve kurul düzenlemelerine göre yapılır.
- Heyetin karar verebilmesi için yeterli sayıda üye kalmıyorsa, yeniden heyet oluşturulması gerekir.
🔸 Yargıtay 1. CD, 23.11.1995, E. 1995/2694, K. 1995/3420:
“Tüm hâkimlerin delilsiz şekilde reddi hâlinde, reddi değerlendiren başkan ve üyenin ret istemini kabul ederek çekilmesi sonucu, yeni bir heyetin mercii tarafından oluşturulması gerekir. Diğer üyenin görüşü alınmadan ve merciden karar alınmadan işlem yapılması hukuka aykırıdır.”
📌 Değerlendirme
CMK’nın kurduğu bu sistem:
- Hem tarafsız yargı ilkesini korur,
- Hem de usulsüz veya geciktirici ret taleplerini önlemeye yönelik filtreler içerir.
- Ayrıca, ret sistemini mahkeme hiyerarşisine ve yetki çerçevesine uygun şekilde yapılandırır.
⚖️ YARGICIN REDDİ KARARLARI VE KANUN YOLLARI (CMK m. 28)
📌 1. Ret İsteminin Kabulü Halinde:
- Yani mahkeme, yargıcın tarafsızlığını zedeleyen gerekçeyi yerinde görüp reddi kabul ederse,
🔒 Bu karar “kesin” niteliktedir.
➤ Herhangi bir kanun yolu (itiraz, istinaf vs.) kapalıdır.
Dayanak: CMK m. 28/1:
“Ret isteminin kabulüne ilişkin kararlar kesindir.”
📌 2. Ret İsteminin Reddedilmesi (Reddi reddetme) Halinde:
- Yani mahkeme, reddi istenen yargıcın tarafsız kalabileceğini değerlendirirse ve ret istemini kabul etmezse,
✅ Bu karara karşı “itiraz” kanun yoluna başvurulabilir.
Dayanak: CMK m. 28/1 (devamı):
“Ret isteminin reddine ilişkin kararlara itiraz edilebilir.”
🧩 Yasanın bu düzenlemesi, önceki CMUK m. 27’nin karışıklığını ortadan kaldırmak amacıyla getirilmiştir.
🔁 3. İtiraz Üzerine Verilen Kararlar:
- Ret isteminin reddine karşı yapılan itiraz itiraz merciince incelenir.
- 🔒 İtiraz merciinin kararı “kesindir.”
➤ Bu karara karşı istinaf veya temyiz gibi başka bir yola gidilemez.
Dayanak: CMK m. 271/4:
“İtiraz üzerine verilen kararlar kesindir.”
❗ YASA SİSTEMİNE AYKIRI BİR DURUM
CMK m. 28’in son cümlesi, sistemin kendi içinde bir çelişki yaratmaktadır:
“İtiraz üzerine verilen ret kararları, hükümle birlikte incelenir.”
Bu hüküm şu anlama gelir:
➤ Taraf, yargıcın reddi reddedilmiş ve itiraz da reddedilmiş olsa bile, hükümle birlikte istinaf veya temyiz yolunda yeniden değerlendirme yapılabilir.
⚠️ Bu ise şu nedenlerle sakıncalıdır:
- İtiraz kanun yolunun “kesinlik” özelliğine aykırıdır.
- Usul ekonomisi ve yargılamanın çabuk sonuçlanması amacını zedeler.
- Yargıcın tarafsızlığı sorunu, hızlı ve nihai şekilde çözülmelidir.
- Aksi halde yargılama boyunca tarafsızlık tartışmaları devam eder.
📌 SONUÇ
| Karar Türü | Kanun Yolu | Açıklama |
|---|---|---|
| Ret kabul edilirse | ❌ Yok (Kesin) | Yargıcın görevi sona erer. Karara karşı gidilemez. |
| Ret reddedilirse | ✅ İtiraz | Ret istemi reddedilen taraf, bu karara itiraz edebilir. |
| İtiraz üzerine verilen karar | ❌ Yok (Kesin) | Bu karar artık kesindir, başka kanun yolu yoktur. |
| (m. 28/son’a göre) hükümle birlikte incelenme | ⚠️ Çelişkili | Sisteme aykırı. Kesin olan kararı yeniden incelemeye açar. |
⚖️ Reddi İstenen Yargıcın Görevine Devamı ve İşlemlerinin Akıbeti
Bir yargıcın reddi istendiğinde, ret kararı verilene kadar sadece ⏳ gecikemez işlemleri yapmasına izin verilir. Bu işlemler dışında herhangi bir işlem yapması yasaktır (CMK m. 29/1). Çünkü bazı işlemler gecikemezdir; yapılmadığında ya yapılamaz ya da beklenen fayda sağlanamaz. Bu nedenle, tarafsızlığı şüpheli olsa da, bu tür işlemlerin yapılması, hiç yapılmamasından tercih edilmiştir.
🔹 Duruşmadaki Durum
- Duruşmada ret istendiğinde: Ret kararı verilebilmesi için duruşmaya ara verilse bile, o oturumda ▶️ yargılama devam eder.
- Ancak, o oturumdan sonraki ikinci bir oturumun reddi istenen yargıç ya da onun katıldığı bir mahkeme tarafından yapılması 🚫 yasaktır (m. 29/2).
🔹 Görev Devamında Kısıtlamalar
| Durum | Açıklama | Madde |
|---|---|---|
| Delillerin tartışması bitince | İddia ve savunmanın 📢 son mütalaaları ileri sürülemez | m. 216 |
| Son mütalaalar sonrası | Redd edilen yargıç ⏸️ ara verme kararı verir ve ret sonucuna göre yargılama sürer | m. 29/2 |
| Tarafsızlık şüphesi | Önemli işlemleri yapması ⚠️ sakıncalıdır | – |
| Ret talebi kabul edilirse | ❌ Gecikemez işlemler dışındaki işlemler geçersiz olur | m. 29/son |
| Duruşmanın sonucu | 🔄 Duruşma tekrarlanır | – |
📌 Özet
- Tarafsızlığı şüpheli yargıç, sadece gecikemez işlemleri yapabilir.
- Ret talebi duruşmada yapılsa da duruşma o oturumda devam eder.
- Ret istenen yargıç, deliller tartışıldıktan sonra son mütalaaları alamaz ve ara verme kararı vermelidir.
- Ret kabul edilirse, gecikemez işlemler dışındaki tüm işlemler geçersiz sayılır ve duruşma tekrarlanır.